İspanya ve Latin Amerika İspanyolcası Farkları


İspanya ve Latin Amerika İspanyolcası Farkları

list_640px

 

Öğrendiğiniz İspanyolca’nın seyahat ettiğiniz bir ülkede hiç anlaşılamayacağı konusunda endişelendiniz mi? Ya da Türkiye veya İspanya’da İspanyolca öğrenmenize rağmen gittiğiniz bir Latin Amerika ülkesinde kendinizi iletişim kurmak için zorlarken buldunuz mu?

Sizin de cevabınız “evet” ise kulübe hoş geldiniz.

İspanyolca çok uzun bir süre boyunca evrim geçirmiş olan bir dildir. Coğrafi açıdan çok farklı bölgelerde gelişmiş ve kullanılmıştır. Dolayısıyla konuşulduğu ülkelere ve bölgelere göre de belirgin farklılıklar göstermektedir.

Sonuç olarak dil bilgisi, kelime, sokak ağzı ve deyimler açısından İspanyolca, konuşulduğu coğrafyalar arasında büyük farklılıkları bünyesinde barındırmaktadır.

Peki İspanyolca öğrenirken bu farklılıkları göz önünde bulundurmalı mıyız? Bizim cevabımız kesinlikle “evet”. Her ne kadar hali hazırda öğrendiğiniz/öğrenmekte olduğunuz İspanyolca sizin Latin Amerika ve İspanya’da herkesle kolayca iletişim kurmanıza yetecek olsa da aşağıda paylaşacağımız çok belirgin farklılıkları akılda tutmakta fayda olduğunu söyleyebiliriz.

1- Hitap Şekilleri: Vosotros veya Ustedes

İspanyolca ve Türkçe’yi bir arada ele aldığımızda eylemlerin (fiillerin) 6 şahısa göre çekilmesi, iki dil arasındaki en belirgin ortak özelliklerden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Karşımızdaki iki veya daha fazla insana siz diye hitap etmek için kullandığımız Vosotros, doğal olarak 2. çoğul şahıs olarak çekilmektedir ve sadece İspanya’da kullanılmaktadır. Yine karşımızdaki iki ve ya daha fazla insana resmi olarak hitap etmekte kullandığımız Ustedes ise 3. çoğul şahıs kurallarına göre çekilmektedir. Örnek olarak hablar (konuşmak) fiilini ele alalım:

Yo  hablo

Tú hablas 

Él/Ella/Usted habla

Nosotros/Nosotras hablamos

Vosotros/Vosotras habláis

Ellos/Ellas/Ustedes hablan

Latin Amerika’da ise vosotros şeklinde bir hitap  kullanılmamaktadır. Dolayısıyla vosotrosa ait herhangi bir fiil çekimi de bulunmamaktadır. Fiiller 6 şahısa göre değil, 2. çoğul şahıs atlanarak 5 şahısa göre çekilmektedir. Vosotros yerine de hitap şekli olarak ustedes kullanılmaktadır. Bu nedenle de ustedesin resmi bir hitap olarak algılanmadığı ortaya çıkmaktadır. Hablar fiilini bu sefer Latin Amerika’daki kullanımına göre çekelim:

Yo hablo

hablas

Él/Ella/Usted habla

Nosotros/Nosotras hablamos

Ellos/Ellas/Ustedes hablan

2- Usted/Vos/Tú Kullanımı:

Usted İspanya’da 2. tekil şahısa resmi olarak hitap etmek amacıyla kullanılır; bu açıdan Türkçe’de alışkın olduğumuz “sizli bizli” konuşmaya örnek olarak gösterilebilir. Fiil çekimi açısından bakıldığında ise, her ne kadar 2. tekil şahısa hitap etme amaçlı kullanılsa da, 3. tekil şahıs olarak çekilmektedir. 2. tekil şahısa “sen” olarak hitap ettiğimizde, yani daha samimi bir hitap şeklini tercih ettiğimizde de karşımıza  çıkmaktadır.

Latin Amerika’ya baktığımızda ise ustedin çok daha yaygın bir kullanıma sahip olduğunu, İspanya’da alışmış olduğumuz resmi hitap şeklinin dışına çıktığını görmekteyiz. Güney Amerika’nın bir çok bölgesinde ustedin aile içinde ya da arkadaşlar arasında da kullanıldığını biliyoruz. Yine de Latin Amerika seyahatlerinde resmi hitap şekli olarak da usted kullanmanızı öneriyoruz.

Vos ise daha çok Kolombiya’nın bazı bölgeleri ve Arjantin’de yerine kullanılmaktadır. Dolayısıyla vos ile kullanılan fiiller 2. tekil şahısa göre çekilmektedir.

3- Aksan ve Telaffuz Farklılıkları:

İspanyol bir şarkıcıyı dinlediğinizde veya bir İspanyol ile konuştuğunuzda içinde c ve z harflerinin geçtiği kelimeleri sanki peltekmiş gibi söylediğini fark edersiniz. İspanya’nın büyük bir kısmında c harfinden sonra i ve e ince seslileri geldiğinde c harfi ve her durumda z harfi [θ] şeklinde, bir başka deyişle İngilizce’deki th (think gibi) sesine benzer şekilde telaffuz edilir.

Latin Amerika ve İspanya’nın güneyinde bazı bölgelerde c harfinden sonra e ve i ince seslileri geldiğinde ve her durumda z harfi, s olarak telaffuz edilmektedir. Bu duruma da seseo adı verilmektedir.

4- Kelimelerdeki Farklılıklar:

İspanya’da coche her zaman otomobil anlamında kullanılır. Latin Amerika’da ise, bulunduğunuz yere göre, carro ya da auto/automóvil kelimeleri kullanılmaktadır. Auto daha sıklıkla Arjantin, Şili ve Uruguay’da kullanılırken, coche Latin Amerika’nın kuzeyinde daha yaygın bir kullanıma sahiptir. Coche, Arjantin ve Meksika‘nın bazı bölgelerinde de kullanılmaktadır. Biraz kafa karıştırıcı değil mi?

Aynı fiilin İspanya’da ve Latin Amerika’da farklı anlamları ifade ettiğini de görmekteyiz. Latin Amerika’da araba kullanmak anlamına gelen manejar fiili, İspanya’da idare etmek anlamına gelmektedir. (manejar un negocio: bir işi yürütmek, idare etmek) İspanya’da conducir fiili araba kullanmak anlamındadır. İspanya’da araç park etmek aparcar fiiliyle ifade edilirken, Latin Amerika’da estacionar ya da parquear fiilleri kullanılmaktadır.

Kelimelerdeki anlam farklılıklarıyla ilgili örnekler daha da çoğaltılabilir. Özet geçmek gerekirse İspanyolca öğrenirken bölgeler arası kullanım farklılıklrını da göz önünde bulundurmakta fayda vardır.

26180-01